PPERİBACALARI DİYARI NEVŞEHİR
Nevşehir; Kayseri, Yozgat, Kırşehir, Aksaray ve Niğde illeri ile çevrili Orta Anadolu'nun küçük illerinden biridir. Kızılırmak doğu batı yönünde hemen ilin topraklarını iki parçaya ayırmaktadır.Kızılırmak'ın yatağı ilin en derin vadisini oluşturur.İlin denizden yüksekliği 1200 metre olup, 5417 kilometre karelik bir alan kaplar. İldeki başlıca dağlar Erdaş Dağı, Hodul Dağı, Kızıl Dağ, Oylu Dağı, Kermil Dağı, Topuz Dağı ve Ziyaret Dağı'dır.
Nevşehir yazları sıcak ve kurak, kışları ise soğuk ve yağışlı geçen tipik bir karasal iklime sahiptir. Geniş ve verimli ormanlar olmamasına rağmen ilin çeşitli yörelerinde orman olarak kabul edilen bitki toplulukları mevcuttur.Ormanlık alanlara hakim olan ağaç türü meşedir. Ormanlık alanlar, Nevşehir'in doğusuyla Oylu Dağı,Karşıdağ ve Aşıklı Dağı'nda, batı ve güneybatıda Doğala Topaç , Acıgöl,Tepeköy,Alacaşar,Tatlarin gibi yerleşim yerleri etrafında, Ürgüp ilçesinin Topuz Dağı ile Hodul Dağı'nda Gülşehir Hırka Dağı'nda yer almaktadır.
NEVŞEHİR İLİNİN KOMŞU İLLERE UZAKLIĞI
1- Aksaray 75 kilometre
2- Kayseri 75 kilometre
3- Yozgat 204 kilometre
4- Niğde 77 kilometre
5- Kırşehir 93 kilometre
İLÇELER:
1-Avanos : Selçuklular Dönemi'nde küçük bir köy iken 1888 yılında ilçe olmuştur.1954 yılına kadar Kırşehir'e bağlı olan ve 1954 yılında Nevşehir'in il olmasından sonra bu ile bağlanan Avanos,Nevşehir'in doğusunda yer alır Kızılrmak'ın iki yakası üzerine kurulu bir ilçe olan Avanos ,Nevşehir il merkezine 20 km.uzaklıktadır.İlçenin 8 kasaba ve 11 köyü mevcuttur.
2000 yılı nüfus sayımına göre ilçenin genel nüfusu 43.709, ilçe merkezinin nüfusu ise 11.983'tür.İlçenin başlıca geçim kaynakları halıcılık, çömlekçilik, mermercilik, tarım ve hayvancılıktır.
2-Derinkuyu :1927 yılında bucak merkezi,1930 yılında kasaba olan Derinkuyu,1960 yılında Nevşehir'e bağlı bir ilçe olmuştur.İlk adı Melogobi'dir. Hititler'de zor geçim anlamına gelen bir isimdir. Nevşehir- Niğde karayolu üzerinde yer alan ilçe,Nevşehir'e 30 km.uzaklıktadır.Derinkuyu ilçesinde 2 kasaba ve 6 köy bulunmaktadır.
Başlıca geçim kaynağı tarım, Hayvancılık ve turizmdir. 2000 yılı nüfus sayımına göre ilçenin genel nüfusu 19.371, ilçe merkezinin nüfusu 8.857'dir
3-Gülşehir :1071 Malazgirt Savaşı'ndan sonra Selçuklu Komutanı Afşin Bey tarafından alınmıştır.O zamanki adı Zaropasson Yarabisan olan ilçeye Türkler Arapsun adını verdiler.Osmanlı İmparatorluğu döneminde vezir olan Silahtar Seyit Mehmet Paşa buraya sekiz çeşme ,han hamam, cami, medrese yaptırarak memleketinin gelişmesini sağladı. Arapsun adı da Gülşehir olarak değiştirildi.
Gülşehir, Nevşehir merkeze 20 kilometre uzaklıktadır. İlçenin genel nüfusu 33.411, ilçe merkezinin nüfusu 10.176'dır. Gülşehir'in 1 bucak, 5 kasaba ve 28 köyü vardır. İlçenin gelir kaynağı turizm, tarım ve hayvancılıktır.
4- Hacıbektaş :1270 yılında Hacı Bektaş-i Veli'nin buraya yerleşmesi ile bir yerleşim birimi haline gelmiştir.1541 yılına kadar Niğde'ye bağlı bir köy iken, 1854 yılında belediye teşkilatını kurulmasıyla Kırşehir'e bağlanmıştır.
1954 yılında Nevşehir'in il olmasıyla Hacıbektaş bir ilçe olarak Nevşehir'e bağlanmıştır.İlçenin Nevşehir il merkezine uzaklığı 47 kilometredir. 2 kasaba ve 28 köyü vardır.İlçe ekonomisi genelde tarıma dayalıdır. 2000yılı nüfus sayımına göre ilçenin genel nüfusu 17.587,ilçe merkezi nüfusu ise 5.886'dır.
5- Acıgöl :1914 yılında bucak merkezi,1952 yılında kasaba olan Acıgöl ,1987 yılında Nevşehir İline bağlı bir ilçe olmuştur. Adı 1926 yılında yakınında bulunan suyu acı olan gölden dolayı Acıgöl olarak değiştirilmiştir. İlçe Nevşehir'e 20 km. uzaklıktadır. 4 kasaba ve 8 köyü vardır.İlçenin genel nüfusu 22.295,ilçe merkezi nüfusu 5.544'dür. İlçenin ekonomisi genelde tarıma dayalıdır,
6-Ürgüp: Osmanlı İmparatorluğu döneminde önce Niğde'ye sonra Konya'ya bağlı bir kadılık merkezi olmuştur.1935 yılında bir ilçe olarak Kayseri'ye bağlanmış, 1954 yılında Nevşehir'in bir ilçesi haline getirilmiştir. Nevşehir il merkezine uzaklığı 20 km.'dir. İlçenin 4 kasabası ve 21 köyü vardır. İlçe ekonomisi elsanatları, turizm, tarım ve hayvancılığa dayanmaktadır.Ürgüp'ün genel nüfusu 37.953, ilçe merkezi nüfusu 14.502'dir
7-Kozaklı :1954 yılında Hamamorta ile Kozaklı köylerinin birleştirilmesinden meydana gelen bir ilçedir.İlçenin il merkezine uzaklığı100km.'dir.1 bucak ,5 kasaba ve 24 köyü vardır.
Kozaklı'nın genel nüfusu 24.864, ilçe merkezi nüfusu 7.742'dir. Başlıca geçim kaynağı tarım ve hayvancılıktır.
MESİRE YERLERİ
Nevşehir tabiî güzellikler bakımından da zengindir. Mesire yerleri genelde vâdi tabanlarıyla Kızılırmak kıyılarıdır.
1-Göreme Vâdisi
İl merkezine 14 km mesâfede, Kızılırmak'a güneyden açılan bir vâdidir. Vâdinin yamaçlarında peri bacaları vardır. Uçhisar kasabasından bu vâdiyi seyre doyum olmaz. Buradan peri bacaları, güvercinlikler, kaya kiliseler ve civarının manzarası çok güzel görünür.
2-Kadirah Deresi
İl merkezine 3 km. uzaklıkta tabiî güzelliği fevkalâde olan bir mesire ve dinlenme yeridir. Bölgede Nevşehir Çayı'nın bazalt kayalarını yararak açtığı çok sayıda delik ve çağlayanlar vardır.
3-Üzengi Deresi
İl merkezine 14 km .uzaklıkta güzel bir mesire yeridir. Duvar gibi yükselen vâdi yamaçları, meyve bahçeleri ve mâdensuları ile rağbet edilen bir dinlenme yeridir. Kazankaya: Gülşehir yakınındadır. Türlü biçim ve renkteki kayaların görünüşü çok güzeldir.
4-Kızılırmak Vâdisi
Gülşehir ve Avanos ilçelerinin topraklarında genişleyerek tabii kumsallar ve ağaçlık dinlenme yerleri ortaya çıkarmıştır. İl merkezine yaklaşık 20 km'dir.
5-Ballıkaya
İl merkezine 5 km. uzaklıkta manzarası ile meşhur bir mesîre yeridir.
İÇMECE VE KAPLICALAR
İlde çok sayıda içme ve kaplıca vardır. Bunlardan en meşhuru Kozaklı kaplıcalarıdır.
1- Ürgüp İçmece ve Kaplıcası
Su kaynağı, ilçe merkezinin 5 km. doğusunda bulunmaktadır. Kaplıca suyunun ısı derecesi 14 °C olup, tuzlu, kokusuz, gazsız sular gurubundan sayılmaktadır. Deri hastalıklarının tedavisinde su banyosundan ve kaynağın az ilerisindeki kükürtlü çamurdan yararlanılır.
2- Bahçeli İçmecesi
Kaynak, Bahçeli köyünün kuzeybatısındadır. Suyu 18 °C olan bu içmece fazla gazlı, kokusuz, bikarbonatlı sofra sularını ihtiva eder. Hazmı kolaylaştıran ve böbrekleri temizleyen bu su aynı zamanda sofra suyu olarak da kullanılır.
3- Çorak ve Karakaya İçmeceleri
Nevşehir-Avanos karayolu üzerindeki bu içmecelerden; Çorak İçmecesi il merkezine 5 km., Karakaya İçmecesi de 13 km. uzaklıktadır. Alkali düzeyi yüksek, tuzlu ve bikarbonatlı olan Çorak suyu, içme olarak değerlendirildiğinde sindirimi kolaylaştırıcı etki yapmaktadır. Sodyum bikarbonatlı ve alkalik sulardan olan Karakaya İçmecesi de mide ve bağırsak rahatsızlıklarının tedavisinde kullanılmaktadır.
4- Gümüşkent İçmecesi
Gümüşkent kasabasının hemen yakınında bulunan bu içmece, kısmen doğal, betonlaşmış bir havuzun içinde kaynamaktadır. İkinci bir havuzda toplanan su, bahçe sulamasında kullanılmaktadır. Gümüşkent İçmecesi, toprak alkali, bikarbonatlı ve bol karbondioksitli bir maden suyudur. İçme olarak değerlendirildiğinde metabolizma hastalıklarında karaciğer ve safra kesesi hastalıklarında yararlı olmaktadır.
5- Kozaklı Kaplıcaları
Kozaklı ilçesinin güneyinde dere yatağındadır. Konaklama tesisleri mevcuttur. Kaplıca suyu ağrılı hastalıklara ve romatizmaya iyi gelmektedir.
YERLEŞİM YERLERİNİN ESKİ İSİMLERİ
1-Avanos :Venassa -Nen assa (Asurlular dönemi )
Zum-Vinessa (Hititler dönemi )
Enes-Even,Uvenez ( Selçuklu ve Osmanlı dönemi)
2-Derinkuyu :Melengübü, Makaouba (Arapça)
3-Göreme : Matiene, Maçan (Helenler dönemi)
Avcılar (Selçuklu ve Osmanlı dönemi)
4-Kaymaklı :Enogobi (Bizans dönemi)
5-Kozaklı :Hamamorta (Osmanlı dönemi)
6-Gülşehir :Zarapasos (Bizans dönemi)
Arapsun (Selçuklu-Osmanlı dönemi)
7-Nevşehir :Nissa (Hititler dönemi)
Soandos (Bizans Dönemi)
Muşkara ( Osmanlı dönemi )
8- Ovaören :Göstesin (Osmanlı dönemi)
9-Özkonak :Genezin ( Selçuklu dönemi )
10-Ürgüp :Assiana-Osiana,Hagios prokopios (Helenler dönemi)
Başhisar (Selçuklular dönemi)
11-Kızılırmak :Haly (Antik dönem)
12-Avla Dağı : Tomisson (Antik dönem)
13-Mustafapaşa :Sinasos (Bizans ve Osmanlı dönemi)
14-Mazı Köyü : Mataza (Antik dönem )
14-Emmiler : Çerdiğin ( Osmanlı Dönemi )
15-Babayan :İbrahim Paşa Köyü ( Osmanlı Dönemi )
16-Sivasa : Gökçetoprak ( Osmanlı Dönemi )
17-Karacaşar : Vestene ( Bizans Dönemi )
NEVŞEHİR'DE BULUNAN MİMARİ ESERLER
1- Nevşehir Damat İbrahim Paşa Camii
2- Nevşehir Damat İbrahim Paşa Hamamı
3- Nevşehir Damat İbrahim Paşa Medresesi
4- Nevşehir Damat İbrahim Paşa Hanı
5- Nevşehir Damat ibrahim Paşa İmareti
6- Nevşehir Damat İbrahim Paşa Sıbyan Mektebi
7- Nevşehir Hasan Dede Türbesi
8-Nevşehir Kalesi
9- Nevşehir Kaya Camii
10-Nevşehir Kara Camii
11-Kaymaklı Yeraltı Şehri
12-Kaymaklı Kurşunlu Camii
13-Nar Halil Paşa Camii
14-Nar Bayana Mescidi
15-Nar Ören Kilisesi
16-Uçhisar Kalesi
17-Uçhisar Hacı Ali Camii
18-Nevşehir Fişekçi Camii
19-Nevşehir Orduoğlu Camii
20-Şıh Efendi Camii
21-Nevşehir Hacı Nasuh Ağa
22-Nevşehir Aşağı Bekdik Camii,
23-Nevşehir Orta Bekdik Cami
24-Çardak Eski Cami
25-Göreme Halil Ağa
26-Göreme Aydınlı
27-Göreme Gaferli camileri
28-Nevşehir Meryem Ana Kilisesi
29-Göreme Kiliseleri
1-Elmalı Kilise
2-Aziz Basel Kilisesi
3- Karanlık Kilise
4-Azize Barbara Şapeli
5-Kadir Durmuş Kilisesi
6-Yusuf Koç Kilisesi
7-El-Nazar Kilisesi
8-Saklı Kilise
9-Meryem Ana Kilisesi
10-Kılıçlar Kilisesi
11-Azize Catherine Şapeli
12-Yamalı Kilise
13-Eğritaş Kilisesi
14-Yılanlı Kilise
15-Kızlar Manastırı
GÜLŞEHİR'DE BULUNAN MİMARİ ESERLER
1-GülşehirKaravezir Camii
2-GülşehirBaş Çeşme
3-GülşehirKaravezir Hamamı
4-GülşehirKaravezir Medresesi
5- Ovaören Camii
6- Gökçetoprak Yeraltı Şehri
7-Ovaören Yeraltı Şehri
8-Ovaören Tabya Tepe Höyüğü
9-Ovaören Kiliseleri
10-Ovören Yeraltı Yerleşimleri
11-Ovaören Deve Damı
12-Gökçetoprak Yazılıkaya
13-Gökçetoprak Zeus Sunağı
14-Ovaören Roma Dönemi Mezarları
15-Tuzköy Alaattin Camii
16-Civelek Mağarası
17-GülşehirAçıksaray Harabeleri
18-GülşehirSen Jan Kilisesi
19-Kızılkaya Camii
20-GülşehirAşcıbaşı Süleyman Ağa Camii
21- Gülşehir Aziz Dimitrius Kilisesi
22- Yeşilöz Höyüğü
ÜRGÜP'TE BULUNAN MİMARİ ESERLER
1-Ürgüp Ulu Camii
2- Ürgüp Karamanoğlu Camii
3- Ürgüp Reşadiye Camii
4- Ürgüp Yahya Efendi Medresesi
5- Damsa Taşkın Paşa Camii
6- DamsaTaşkın Paşa Türbesi
7- DamsaTaşkın Paşa Sarayı
8- Ürgüp Kılıç Aslan Türbesi
9- Ürgüp Altıkapılı Türbe
9- Ürgüp Tahsin Ağa Kitaplığı
10- Mazı Yeraltı Şehri
11- Ürgüp Kadı Kalesi
12- Ortahisar Kalesi
13- Ortahisar Kiliseleri
14- Ürgüp Kiliseleri
15- Kaya Mezarlar
16-Şahinefendi Sobessos Antik Şehri
17-Mustafapaşa Aios Vasilios Kilisesi
18-Mustafapaşa Sinasos Kilisesi
19-Mustafapaşa Alakara Kilisesi
20-Mustafapaşa Aios Nichole Manastırı
22-Mustafapaşa Konstantin - Helena Kilisesi
23-Mustafapaşa Manastır Vadisi kiliseleri
24-Mustafapaşa Basil Kilisesi'dir
25-Ürgüp Sağırmescit
26- Ürgüp Musaefendi Camii
27- Ürgüp Yunak Camii
28- Ürgüp Davutağa Camii
29- Ürgüp Pancarcı Camii
30-Esbelli Garip Camii
31-Ayvalı köyü Yusuf Bey Camii
32-Ortahisar Alaaddin Camii
33-Ortahisar Abdioğlu Camii
34-Ortahisar Alireis Camii
35-Şahinefendi Camii
AVANOS'TA BULUNAN MİMARİ ESERLER
1- Avanos Alaaddin Camii
2- Yeraltı Camii
3- Mehtap Kadın Camii
4- Özkonak Köprüsü
5- Sarıhan
6- Topaklı Höyüğü
7- Özkonak Yeraltı Şehri
8- Avanos Köprüsü
9- Kaya Mezarları
10- Kilise ve Manastırlar
11- Zelve Harabeleri
12- Paşabağları
13- Avanos Yeşilbaş Camii
14-Avanos Orta Mahalle Camii
15-Özkona Kadir Efendi Camii
16-Özkonak Köprüsü
ACIGÖL'DE BULUNAN MİMARİ ESERLER
1-Ağıllı Yazılıkaya
2-Acıgöl Yeraltı Şehri
3-Tatlarin Yeraltı Şehri
4- Tatlarin Kilisesi
5-Tatlarin Boğazağzı camii
6-Yerleşim Yerleri
7-Tepeköy Eski Camii
8-Kurugöl Yeraltı şehri
HACIBEKTAŞ' TA BULUNAN MİMARİ ESERLER
1- Hacıbektaş Veli Türbesi
2-Balım Sultan Türbesi
3-Hacıbektaş Tekkesi Camii
4-Hacıbektaş Cuma Camii
5-Karaburna Kalesi
6-Hacıbektaş Hanı
7 –Karaburna Yazıkaya
8- Hacıbektaş Sulucakarahöyük
9- Hacıbektaş Aslanlı Çeşme
10-Hacıbektaş Hacı Fıkıh Çeşmesi
11- Hacıbektaş Çilehane
12- Hacıbektaş Savat Pınarı
13- Hacıbektaş Akpınar Çeşmesi
14-Bektaşlar
15- Hacıbektaş Balım Evi
16 Hacıbektaş -Bektaş Efendi Türbesi
17-İlice Höyük ,
18-Kayaaltı Höyük
19-Abdal Kalesi,
20-Kızılöz Çiftliğ
21-Kale Höyük
DERİNKUYU'DA BULUNAN MİMARİ ESERLER
1-Derinkuyu Yeraltı Şehri
2-Özlüce Yeraltı Şehri
3-Doğala Han
4-Derinkuyu Ortadoks Kilisesi
5 - Til Han
6- Özlüce Kilise Camii
